De Wet op de Aanvullende Pensioenen (WAP) uit 2004 had als voornaamste doelstelling om de toegang tot de tweede pensioenpijler te “democratiseren”. Daartoe werd een kader gecreëerd voor de invoering van pensioenplannen op het niveau van de bedrijfssectoren. Deze sectorale pensioenstelsels zijn omwille van hun breed toepassingsgebied, meer dan pensioenplannen op het niveau van de onderneming, in staat om grote groepen werknemers te bereiken.

De Wet betreffende het vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (WAPZ), eveneens van kracht sinds 2004, had hetzelfde objectief, namelijk de democratisering van de opbouw van aanvullende pensioenen voor zelfstandigen. Daarnaast beoogde de WAPZ ook om de verschillende bestaande pensioenregimes voor zelfstandigen te harmoniseren.

De tweejaarlijkse verslagen van de FSMA hebben als doel om de evolutie van de sectorale pensioenstelsels en het vrij aanvullend pensioen voor zelfstandigen op te volgen.

De voornaamste vaststellingen inzake sectorale pensioenstelsels zijn de volgende:

• eind 2015 komt men op een totaal van 49 sectorale pensioenstelsels. 2 van die stelsels zijn van kracht geworden tijdens de periode 2014-2015. Evenwel kan men vaststellen dat bepaalde bedrijfstakken achterblijven en nog geen sectorale pensioenstelsels hebben ingevoerd;
• het aantal actieve aangeslotenen bij sectorale pensioenstelsels is tussen 2013 en 2015 stabiel gebleven, rond 1.211.584. De verbreding van de tweede pijler binnen sectorale pensioenstelsels is bijgevolg niet danig geëvolueerd;
• in een aantal sectoren werd de bijdrage verhoogd. Dit leidde tot een lichte verhoging van de gemiddelde bijdrage per aangeslotene. Dat neemt niet weg dat de bijdrageniveaus van de meeste sectorale pensioenstelsels bescheiden blijven, waardoor de aangeslotenen bijgevolg ook lage voordelen opbouwen;
• wat de aard van de toegezegde voordelen betreft worden de trends die in vorige verslagen werden vastgesteld, bestendigd. De overgrote meerderheid van de sectorale pensioenstelsels zijn stelsels van het type vaste bijdragen die voorzien in de uitbetaling van een pensioenkapitaal en in de terugbetaling van de opgebouwde reserves bij overlijden;
• het rendement gewaarborgd door de inrichter of de verzekeringsonderneming bedroeg in 2015 bij de helft van de pensioenstelsels nog 3,25% of meer. Er is echter wel een algemene trend naar lagere gewaarborgde rendementen vast te stellen;
• het succes van de sociale pensioenstelsels neemt opnieuw een beetje toe. In 2015 waren ongeveer de helft van de sectorale pensioenstelsels sociale stelsels;
• ten slotte kan worden vastgesteld dat het aanmoedigen van rente-uitkeringen, een uitdrukkelijke betrachting van de WAP, niet succesvol is. Geen enkel van de recent ingevoerde sectorale pensioenstelsels voorziet standaard in rente-uitkeringen en van het wettelijk recht om kapitalen om te zetten in rente werd geen gebruik gemaakt.

De voornaamste vaststellingen betreffende het vrij aanvullend pensioen voor zelfstandigen zijn:

• de dekkingsgraad van zelfstandigen blijft toenemen: in 2015 bedroeg de dekkingsgraad van zelfstandigen in hoofdberoep 48%, de dekkingsgraad voor alle zelfstandigen samen bedroeg 33%;
• meer dan één derde van de zelfstandigen (36 %) betaalt bijdragen voor een vrij aanvullend pensioen waaraan een solidariteitsluik is gekoppeld, maar slechts 3% van de aangeslotenen bij dit type overeenkomsten ontving in 2015 daadwerkelijk solidariteitsprestaties. Deze cijfers blijven dus stabiel in vergelijking met 2013;
• het gemiddeld gewaarborgd rendement heeft de neiging in de loop van de tijd te dalen: in 2015 bedroeg het gemiddeld gewaarborgd rendement 1,84 %, terwijl er in 2005 nog sprake was van 3,04%. Een verklaring daarvoor kan teruggevonden worden in het feit dat een stijgend aantal producten op de markt werden gebracht met een gewaarborgd rendement van 0%. Deze daling van het gewaarborgde rendement wordt spijtig genoeg niet gecompenseerd via de toekenning van winstdeelnames. Deze winstdeelnames bedragen gemiddeld 0,95% waardoor zij het gemiddelde globale rendement in 2015 op 2,79% brengen (tegenover 2,99% in 2013);
• men stelt een sterke stijging vast van het aantal zelfstandigen dat een vrij aanvullend pensioen heeft genoten: 7.332 personen in 2015 tegenover 1.814 in 2006. Dit aantal komt neer op 35% van de zelfstandigen die in 2015 met pensioen zijn gegaan. Dit is een sterke stijging in vergelijking met 2013 (21%) en zeker ten opzichte van 2006 (14%), datum van de eerste beschikbare cijfers;
• de uitbetaling in de vorm van een rente kent nog steeds een beperkt succes: 97% van de prestaties wordt uitbetaald onder de vorm van een kapitaal, 2% onder de vorm van een rente en 1% is het resultaat van de omzetting van een kapitaal in rente;
• het gemiddeld uitbetaald pensioenkapitaal bedraagt in 2015 27.342 EUR;
• het totale bedrag van de technische provisies verbonden met de contracten die voorzien in een vrij aanvullend pensioen (en RIZIV) komt in 2015 neer op meer dan 7 miljard EUR. Deze contracten werden gespijsd via bijdragen die neerkomen op een bedrag van 656.684.608 EUR. Het gemiddelde bedrag van de bijdragen per actieve aangeslotene stijgt elk jaar lichtjes. Zo bedroeg deze gemiddelde bijdrage in 2015 1.938 EUR.

fsma_sp_2017_nl

fsma_wapz_2017_nl

1. Verjaring
2. Informatie voor de werknemers, de zelfstandigen en de ambtenaren over de gegevens betreffende aanvullende pensioenen
3. Aanvullend pensioen voor bedrijfsleiders
4. Uittreding
5. Pensioenleeftijd
6. Andere wijzigingsbepalingen

De titel “Verjaring” beoogt een uniforme regelgeving in te voeren m.b.t. de verjaring van de vordering die een werknemer/zelfstandige, een aangeslotene of een begunstigde op het vlak van aanvullende pensioenen kan indienen tegen een werkgever, inrichter of pensioeninstelling. De tweede titel “Informatie voor de werknemers, de zelfstandigen en de ambtenaren over gegevens betreffende de aanvullende pensioenen” heeft als doelstelling de wijze te regelen waarop de gegevensbank betreffende de aanvullende pensioenen ten latste vanaf 31 december 2016 toegankelijk zal zijn voor werknemers, zelfstandigen of ambtenaren die een aanvullend pensioen aan het opbouwen zijn of opgebouwd hebben. Titel drie “Aanvullend pensioen voor bedrijfsleiders” beoogt een regelgevend kader te creëren op sociaal vlak voor de aanvullende pensioenen die bedrijven toekennen aan hun zelfstandige bedrijfsleiders. De titel “Uittreding” beoogt een hervorming van het begrip uittreding in de wet op de aanvullende pensioenen voor werknemers. De vijfde titel “Pensioenleeftijd” beoogt het begrip pensioenleeftijd in de WAP in te voeren. Elk pensioenreglement zal een pensioenleeftijd moeten voorzien. Het gaat om een zuiver technisch begrip dat nodig is om in pensioenplannen de nodige actuariële berekeningen te kunnen doorvoeren. De laatste titel “Andere wijzigingsbepalingen” beoogt een beperkt aantal technische wijzigingen aan de wet op aanvullende pensioenen voor werknemers en de wet op de aanvullende pensioenen voor zelfstandigen.

Aangenomen tekst: 53K3500005

Parlementair document in Kamer

De Kamer, Bulletin nr. 0046 vragen en antwoorden, Zittingsperiode 52

In verband met artikel 51 van de WAPZ heeft er zich een interpretatieprobleem voorgedaan. Dit artikel bepaalt het volgende:

“Een aangeslotene kan ten alle tijde de pensioenovereenkomst stopzetten en een nieuwe pensioenovereenkomst sluiten bij een andere pensioeninstelling.

Een aangeslotene heeft het recht om de verworven reserve over te dragen naar die nieuwe pensioenovereenkomst. Op het ogenblik van de overdracht mag geen verlies van winstdelingen ten laste worden gelegd van de aangeslotene, of van de verworven reserves worden afgetrokken. De nieuwe pensioeninstelling mag geen acquisitie-kosten aanrekenen op de overgedragen reserves. (…)”.

Dit artikel is in werking getreden op 1 januari 2004. Aangezien de oude wetgeving geen regels bevatte over de overdracht van de reserves, is de vraag gerezen of de reserves die samengesteld werden voor 1 januari 2004 eveneens kunnen worden overgedragen.

Volgens de Commissie is de pensioeninstelling niet verplicht de reserves die zij voor 1 januari 2004 heeft samengesteld over te dragen.

Bij gebrek aan wetsbepalingen moeten we ons immers richten naar de pensioenovereenkomst, die als wet tussen de partijen geldt. Wanneer de pensioenovereenkomst de overdracht verbiedt, moeten we ervan uitgaan dat de reserves niet mogen worden overgedragen. Wanneer de pensioenovereenkomst de overdracht daarentegen expliciet toelaat, of er niets over zegt, mogen de reserves die voor 1 januari 2004 zijn samengesteld, wel worden overgedragen. In dit geval kunnen de garanties van artikel 51, onder andere wat betreft de toepassing van een eventuele overdracht-vergoeding, niet worden ingeroepen.

Bron: CBFA, Verslag directiecomité 2005, pag. 108-109